Veilig hijsen: zo sla je een last goed aan

Veilig hijsen begint vóór het aanslaan

Volgens het Arbobesluit moet hijswerk correct gepland worden en onder toezicht gebeuren. In de praktijk betekent dat: je controleert vier dingen voordat je iets aanslaat.

• Het gewicht van de last: haal het van de typeplaat, uit de productdocumentatie of van een tekening, of laat de last wegen. Zonder het gewicht te kennen, weet je niet of je hijsmiddel zwaar genoeg is.
• Het zwaartepunt: het hijspunt moet recht boven het zwaartepunt liggen, anders kantelt of draait de last zodra hij loskomt. Gebruik je meerdere sprongen, dan moeten de hijspunten rond het zwaartepunt liggen.
• De hijspunten: controleer of ze sterk genoeg zijn en geschikt zijn voor het hijsmiddel dat je gebruikt.
• Het hijsmiddel: controleer of de werklast leesbaar op het label of de identificatieplaat staat en of het hijsmiddel onbeschadigd is. Zonder leesbaar label gebruik je het niet.

Welk hijsmiddel het beste past bij jouw last, lees je in ons overzicht van hijsmiddelen.

Zo sla je een last veilig aan

De werklast op een hijsband of rondstrop geldt als je recht hijst: de band hangt verticaal en draagt de last direct. Zodra je de band anders aanslaat, verandert wat hij mag dragen.

Gesnoerd hijsen, ook wel stroppen genoemd: je legt de band om de last en haalt hem door zijn eigen lus. Dan mag de band nog maar 80% van zijn werklast dragen. Op de snoerplaats wordt de band scherp omgebogen en tegen zichzelf geklemd, waardoor de belasting minder gunstig over het materiaal verdeeld wordt. Laat de snoering vanzelf aantrekken en forceer hem niet.

Hijsen in U-vorm: je legt de band onder de last door en hangt beide lussen in de haak. Lopen beide benen vrijwel evenwijdig, dan mag de band tot het dubbele van zijn werklast dragen. Staan de benen schuin, dan daalt dat snel: tot 45 graden met de verticaal is het 1,4 keer de werklast, en tot 60 graden nog 1 keer.

Maak nooit een knoop in een hijsband of rondstrop om hem korter te maken, en hijs nooit met een gedraaide band of ketting. Is een band te lang, kies dan een kortere. Een ketting kort je in met een inkorthaak, die je vindt bij ons kettingwerk. Hang de last nooit op de punt van een haak en controleer of de veiligheidsklep sluit.

Scherpe randen snijden in textiel. Bescherm de band op die plekken, of kies een hijsketting, die daar beter tegen kan.

Moet je een last met de hand aanslaan of losmaken, dan moet dat volgens het Arbobesluit veilig kunnen, met controle over wat je doet. Sta dus nooit tussen de last en een wand of een andere last als die kan bewegen.

Wat doet de hijshoek met de draagkracht?

Hijs je met twee of meer sprongen, dan bepaalt de hoek van de sprongen hoeveel je mag hijsen. Die hoek wordt gemeten tussen de sprong en de verticaal, ook wel de buitenhoek genoemd. Soms zie je de tophoek: de hoek tussen twee sprongen. Bij een symmetrische tweesprong is de tophoek twee keer de buitenhoek. Een buitenhoek van 45 graden is dus een tophoek van 90 graden. De maximale buitenhoek is 60 graden, oftewel een tophoek van 120 graden. Daarboven hijs je niet.

Waarom maakt de hoek uit? Een schuine sprong trekt niet alleen omhoog, maar ook opzij. Alleen het verticale deel draagt het gewicht. Hoe schuiner de sprong, hoe harder hij moet trekken voor hetzelfde gewicht. Hang je een last van 2.000 kg aan een symmetrische tweesprong, dan draagt elke sprong bij een verticale ophanging 1.000 kg. Bij 45 graden is de belasting per sprong circa 1.414 kg, en bij 60 graden 2.000 kg. Bij 60 graden trekt elke sprong dus met het volledige gewicht van de last.

Daarom gebruiken werklasttabellen vaste factoren per hoekbereik. Je vermenigvuldigt de werklast van één sprong met de factor. Die factoren gelden voor hijsbanden, rondstroppen en hijskettingen:

Een rekenvoorbeeld. Een tweesprong heeft per sprong een werklast van 2.000 kg. Tot 45 graden mag het samenstel 2.000 × 1,4 = 2.800 kg hijsen. Wordt de hoek groter dan 45 graden, dan is het nog 2.000 × 1,0 = 2.000 kg. Alleen door de hoek scheelt het dus 800 kg. De werklast op de identificatieplaat van het samenstel is altijd leidend.

Valt het je op dat een viersprong niet vier keer zoveel draagt als één sprong? Dat klopt: de factor is 2,1, net als bij een driesprong. Bij een viersprong is namelijk niet gegarandeerd dat alle vier de sprongen even zwaar belast worden. Daarom wordt gerekend alsof er drie sprongen dragen.

Asymmetrisch hijsen: als het zwaartepunt niet in het midden ligt

De factoren hierboven gelden alleen als de last gelijk over de sprongen verdeeld is. Ligt het zwaartepunt niet in het midden, of zijn de sprongen ongelijk lang, dan draagt de ene sprong veel meer dan de andere.

Een voorbeeld: een last van 2.000 kg hangt aan twee hijspunten die 2 meter uit elkaar liggen. Het zwaartepunt ligt op 0,6 meter van het linker punt. Dan draagt het linker punt 1.400 kg en het rechter maar 600 kg. Staan beide sprongen onder 30 graden, dan trekt de linker sprong met circa 1.617 kg en de rechter met circa 693 kg. Wie rekent met 2.000 kg gedeeld door twee, zit er aan de zware kant flink naast.

Een veilige vuistregel bij een asymmetrische last: reken met ten minste één dragende sprong minder dan je gebruikt, en ga bij twijfel uit van één dragende sprong. Is de verdeling niet duidelijk, laat de belasting dan berekenen door een deskundige.

Veiligheidsfactor en werklast: wat betekenen ze?

De werklast (WLL, Working Load Limit) is het maximale gewicht dat een hijsmiddel recht mag hijsen. De veiligheidsfactor, ook wel gebruiksfactor genoemd, is de verhouding tussen de minimale breekkracht en de werklast. Voor hijsbanden en rondstroppen is die factor als algemene regel 7, voor hijskettingen 4.

Een nieuwe hijsband met een werklast van 2 ton heeft bij een gebruiksfactor van 7 dus een minimale breekkracht van 14 ton. Dat betekent niet dat je hem zwaarder mag belasten. Die veiligheidsmarge is geen extra toegestane hijscapaciteit. Het Arbobesluit is duidelijk: hijsgereedschap wordt nooit zwaarder belast dan de werklast.

Ook een CE-markering is geen bewijs dat een hijsmiddel vandaag nog veilig is. CE zegt iets over het product toen het op de markt kwam. Hoe het er nu aan toe is, zie je alleen bij controle en keuring.

Wanneer keur je een hijsmiddel af?

Controleer een hijsmiddel voor elk gebruik, bij daglicht of goed kunstlicht, over de hele lengte. Twijfel je, gebruik het dan niet en laat het beoordelen door een deskundige. Neem een hijsmiddel ook direct uit gebruik na overbelasting of een schok.

Voor hijsbanden en rondstroppen bestaat geen vast percentage beschadiging waarboven je afkeurt. Elke insnijding kan dragende garens raken. Volg bij kettingen altijd de gebruiksaanwijzing van het samenstel. Een afgekeurd hijsmiddel repareer je niet zelf: las of verwarm nooit een ketting.

Hoe vaak moeten hijsmiddelen gekeurd worden?

Er zijn twee soorten controle: de controle die je zelf doet voor elk gebruik, en de periodieke keuring. Die tweede is wettelijk verplicht. Volgens artikel 7.20 van het Arbobesluit wordt hijsgereedschap ten minste eenmaal per jaar door een deskundige op zijn goede staat onderzocht, en zo nodig beproefd. Dat geldt voor hijsbanden, rondstroppen en hijskettingen. Het bewijs van die keuring moet op de werkplek aanwezig zijn en aan een inspecteur getoond kunnen worden.

Er bestaan een paar misverstanden over. De wet schrijft geen proefbelasting bij elke keuring voor: de keurder beproeft het hijsmiddel als dat nodig is. De wet schrijft ook geen specifiek keurmerk voor. Het gaat om een deskundige persoon of instelling met de juiste uitrusting. En een jaarlijkse goedkeuring betekent niet dat het hijsmiddel de rest van het jaar veilig is. Schade kan de dag na de keuring al ontstaan, dus de controle voor gebruik blijft nodig.

BCF-Products keurt zelf geen hijsmiddelen. Laat dat doen door een deskundig keurbedrijf.

Is een hijscertificaat verplicht? Niet voor iedereen die een last aanslaat. De Arbowet verplicht de werkgever wel om medewerkers goed voor te lichten, te instrueren en toezicht te houden. Een cursus is een veelgebruikte manier om dat te regelen, maar geen algemene wettelijke eis. Voor het bedienen van bepaalde kranen gelden wel aparte eisen.

Hoe lang gaat een hijsband of rondstrop mee?

Er is geen vaste vervaldatum. Een hijsband of rondstrop gaat mee zolang hij onbeschadigd is, een leesbaar label heeft en goedgekeurd is. Hoe lang dat duurt, hangt af van hoe vaak en hoe zwaar je hem gebruikt, en van de omgeving: slijtage, scherpe randen, uv-licht, hitte en chemicaliën verkorten de levensduur.

Goede opslag scheelt veel. Het Arbobesluit verplicht je ook om hijsgereedschap zo op te slaan dat het niet beschadigd raakt. Bewaar banden en stroppen schoon, droog en goed geventileerd, uit de zon en weg van warmtebronnen en chemicaliën. Is een band nat geworden, laat hem dan vanzelf drogen en niet bij een kachel. Polyester kun je gebruiken van -40 tot +100 graden en is bestand tegen de meeste zuren, maar niet tegen logen.

Kettingen houd je schoon genoeg om scheurtjes, slijtage en corrosie te kunnen zien.

Basisregels tijdens het hijsen

• Niemand onder de last: volgens artikel 7.18 van het Arbobesluit zorg je ervoor dat niemand onder een hangende last staat. Beweeg een last ook niet boven plekken waar mensen werken.
• Rustig op spanning: breng het hijsmiddel langzaam op spanning en til de last eerst een klein stukje op. Zo zie je of hij in balans hangt en goed vastzit.
• Geen schokken: ruk niet aan de last en laat hem niet in het hijsmiddel vallen. Een schok kan de belasting ver boven de werklast brengen.
• Gebruik een geleidelijn: een lange of draaiende last houd je met een lijn op afstand onder controle.
• Een seingever bij slecht zicht: kan de bediener de last niet volledig zien, dan begeleidt een aangewezen collega hem.
• Stop bij slecht weer: buiten leg je het hijswerk stil zodra wind of weer de veiligheid in gevaar brengt.

Advies over het juiste hijsmiddel?

Twijfel je welk hijsmiddel, welk tonnage of welke configuratie past bij jouw last? Onze specialisten rekenen het graag met je door. Stuur je vraag naar info@bcf-products.nl of bel 040 843 67 61. Dan helpen we je graag verder!

Deze blog geeft algemene informatie over veilig hijsen. Volg altijd de gebruiksaanwijzing van het hijsmiddel en de veiligheidsinstructies op je werkplek.